46 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
_
nn t Boot maan
Hulten en
im Huij man
1 0 9 6
Groeten uit Zwolle
z l 1U lff
I
BR IEFKAA R T
CR E POSHLE
0 1UC tCING tION PO Ar UtIVERSELLE
1 Uij ti111 ad 1o ll faaoll CCOlt rtwrtt d lodrau
4 l lniW w 1nm
w 1vJ uuxf
Gerneente
j tt
Zolle P archief
001336 lttdj
olle tir H 0
roote Markt op vrijdag
Gedateerd 20 oktober 1899
IVnt zegt U w111 zulk ec11 gezellige drukt e
M K1111urnr
ezelligc drukte treffend r had de fa nd t r
d rot Markt naln elk kunnen typer n D
kaa rt werd v rzond n in 1 9 kt rvu
lde toen 1 eeuwen ha pp nd
stad hart en doet d t nog tin dit
themanummer uitvoe rig
De prentbriefkaart v arkt werd
ge tuurd aan I rou A
traat p nr 3 oorhc 1
de firma HH romrne gro ier in linnen
en kanten geve tigd De heer eorg r 111111
geboren in 1867 wa lid van deze firma en w nde
op nr 33 Te en wa hij lid van de Zwol e
gemeenteraad Waar hijnlk I rd d k art
ge tuu rd aan zijn vrou1 Haa r naam I a J hanna
Wilhelmina Pleiter ge oren in 1 71 Haar r epnaam
is wel li hl Anna geveest Waarom M Klunhaar
meneer of mcvr uw vanuit v ijh een
Zwol e kaart tuurde aan iemand in Zwolle en
daarbij wee op de gezellige drukte va lt niet dir t
aa n te duiden e heer en mevrou1 r mme
1 oonden in 1899 al geruime tijd in Z1 olie Du
nieuw of onbekend kan die drukte voo r hen ni t
geweest zijn eze vraag zal wel nooit beantwoord
1 ord n maa r d kaart i c n pra htig ti jd do ument
geble en
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 47
Redactioneel
e onlang hooide herin ri hting van de Gr t
arkt v rmt v r de redactie van het Zwols Historis
h Tijdschrift meer dan gen eg aan leiding voor
een themanummer over dit aloude middelpu nt
an de tad Immer d Gr te Markt i al eeuwenlang
het magi he hart van Zw lle h t pompte
on phoud lk 111 n n rond Hun komen en gaan
erd bepaald d r h t ri tm van de week en het
jaar or het bij onen van ma rkten kcrkdicntcn
de kermi int icolaa en bijz ndere
publieke gebeurteni en kwamen en gi ngen Zwollenaar
naar de rote Markt n over een plek
aar veel gebeurde kunnen ook veel herinneringen
opg haald w rd n
T t aan de veertiend uw lag Zw lle t n zui
den van de rote a die liep v r het huidig
a thui plein r te Markt en Melkma rkt Ter
ho gte van de rote arkt a een doorwaadbar
plaat in de a Hi r tond anaf de tiende eeuw
de lichal k rk Rondom d kerk lag toen nog
een open terrein De huidig vorm van de rote
Markt nt l nd in d e rticnde eeuw Zwolle
breidde uit naar h t n rden ver de Grote Aa
heen Het rivierte erd ter h gte van de rote
Markt erklui d en aan eer zijden ervan werd
g b m d De r te Markt ntwikkelde zich vervolgen
tot het entrale ple in van de tad
1 n dit themanummer an het Zwols Historisch
Tijdschrift wordt de hi torie an de rote Markt
beli ht w rd n herinn ring n opgehaald aan het
Ie en hier k ml hel verleden van de panden voor
het etlicht en k mt een b woner van d Markt
aan het wo rd Archeologie en tedelij ke plann ing
rm n d er t en laat t tr fe van deze ode aan
h t mo i te plein van Zwoll
Omslag Het re11ze11md staat opgesteld op de 1111 htheuvel
va11 de Grot Harkt kennis 1960 chide rij door
Te1111 van der Veen Particuliere collectie
Inhoud
Groeten uit ZwoUe
Ann t Boot mavan Hulten
en Wim Huij man
Een plaat van vele herinneringen
de Grote Markt Jea n treng
Adres Grote Markt
Annt Boot mavan Hulten
en Wim Huij man
Foto maakte veel herinneringen lo
De Grote Markt twee jaar na de oorlog
Willem van der een
De Grote Markt als huiskamer van de tad
Toelichting op het ontwerp Han dijk
De Grote Markt in beeld
Een toeschouwer op de Grote Markt
Annt Bo t mavan Hulten
en Jan van de etering
Kerkfundering of immuniteit muur
De vondst van bijzonder 1111111nverk onder
de Grote Markt ichacl Klomp
Van fakirs en hamerorgels
De Grote Markt als kloppend hart
van de Zwolse ker111is Harry talknecht
Witbier in Zwolle
Recent verschenen
Mededelingen
Auteurs
im Huij man
46
60
70
72
79
83
91
92
94
48 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 49
Een plaats van vele herinneringen
de Grote Markt
Jean treng
50 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Een ee11we11011de fimct ie
van de Grote 1arkt
marktplaats Foto 11it de
jare11 rwi11tig ollectie
Willem 11a11 der leen
De Grote larkt i11 de
zeventiende eeuw
Teke11i11gdoor Abrnlw111
Beerstrate11 uit a 16 o
Collectie tedelijk
M11sP11111 Zwolle
E ll enla ng i d Grote Markt nu al het hart an
de tad het pompte onophoudclij nd
Het n gaan werd bepaald trrn
an en het jaar oor h t an
a rkdi n t n n nt
ic amen en gi oll de
r Bij uitzonderlijke pu irteni
edde men zi h naar di ntru
rer een plek aar veel gebeurde kunnen
Ie rinnering n
worden Hier en at
impre ie in di
Markt i eigenlk een plein een
ruimte zonder dak Het eb m de
decor i zeer afwi elend Religie handel ntpanning
een doorkijkje naar het tadhui alle
a p eten van een tad zijn aan die beperkte ruimte
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 51
aanw zi H t i en plein dat m de grote hi tori
u J han Huizinga in zn pleidooi t t het handha
n van b u mgevingen te parafraseren in
zijn totaaloverzi ht indrukwekkend i ok al i
i der a m ezig bouwwerk afzonderlijk geen
groot kun tw rk Kun t naar legden de plek va t
waardo r de plaat van h rinn ring een r ek van
herinneringen w rdt braham Be r traten
tek nd rond 1660 n wei erzi ht rond de
te D rk Jan van El hi lderde de roarkt
in 17 2 minuti u en v
drianu ern deed dat in 1 4 vanaf een identieke
plaat nog een over Indruk ekkend is het
romanti he hilderij an de rot Kerk in de
nceuw d r rncli pringer uit de daarop olgende
eeuw Al voor 19 fot grafe rde FWH
Deutmann het plein anuit di er epo itie at
al drukte wat al bew ing in dit cn trum verklaarde
lbert bij het zien an de foto i aren de
foto v or deze tad wandelaar noga tueel honderd
jaar later kunnen ze v or Zwol naar no talgis
he gevoelen p ekken het rlang n naar
rl ren tijd
Huiver
publieke ruimte m mi dadiger te traffen
a t Z1 olie de r te M rkt eugnieten kr g n
daar xem lari ch en 101 af hrikking van mogelijke
toek m tige dader d rek ning g pr nteerd
Dat gebeurde voor het fraai t g b uw in d
tad het zeventiendeeeuw e elegante a hthui
Daar tond eeU enlang vo r d be traffing van
kleine mi drijven de hand paal paraat daar w rden
ook mi dadiger gege eld en g brandm rkt
or de voltrekking van de ultieme traf d doodtraf
erd een chavot getimmerd Na de v trekking
van het gerechterlijke vonni erd het eer
afgebroken want het bleef een einig vo rk
111 nde voor telling Zon publieke exe utie d r
radbraking nthoofding f ophanging tr k tijd
veel publi k De laat te keer dat men in z olie
111 t hui er de doodstrijd van iemand kon gadelaan
wa in 1837 Toen w rd Albert Wetterman
uit ijhe voor de moord p zijn rouw pgehan gen
div r keren h t de r van
v ek n Fr d rik Hendrik en r der
chten in de zeventiende eeuw de
tad In augu tu 1766 werd het bezoek van de
achttienjarig Wil 111 die kort te oren t t
nieuwe erf tadhoud r van d ehuldi
nth u ia m g ad
tond en en iedereen m
de v
wa o t
werd de erfstadhouder ontva
111 J werd Albert letter111r111
uit ijre op ee11
schavot voorde Hoofdwacht
opgehangen van wege
de moord op zijn
1ro11w Het wa de laatste
exerntie in Zwolle it
Ach lieve tijd 19 019 z
ll11mi11atie op de rote
Markt ollectie Villem
vn11 der een
52 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Historische optocht oor
de Hoo dwacht 1 r gclrge11heid
va11 lil bezoek
va11 ko11i11gi11 lilhelmi1111
r11 prins J Jc11drik i11 1926
Collectie Willem 11111 der
1ee11
naar orgelmuziek n de belangrijk otabclen
werden aan h m orge tel wa
er illuminatie
Nederland werd in 1 10 en pro in
apoleonti h keizerrijk Frankrijk p 2 augu
tu 1 11 bez ht de keizer Zwolle Vo r de ontvang
t van Napoleon a alle uit de ka t gehaald
dwang en geld Iedere z 1 e burger werd geacht
zn hui met gro n te er ieren te vlaggen en te
verli ht n 1 n de tad waren diver e erepoorten
opg ri ht Nap leon wei rde verigen
onder de erepoort do r te gaan die aan de r t
llarkt tond tu n de kerk en het huntie In
plaat an ma aal thui te blijv n ging men to h
kijken nweer taanbaar wa het blijkbaar om
b r cmde m n en te gaan zien al wa de p r o n
in dit g al weinig p pulair
Zo blij al men in 1795 bij d kom t van de
ran en wa g ee t z blij wa men bij hun vertrek
in 1 1 En de ooit vergui de rane werd al
een verloren z on binnengehaald De ontvang t
an k ning ill m I in 1 14 a o en eldig nd
E n g cldige illuminatie op 24 augu tu zijne r
t verjaardag al koning Het rtr f niet alleen
alle rige verli htingen in maak en pracht maar
die van rege ring wcge n ch bevolen no h aangem
digd wa p 7 oktober tond het rijtuig
van d konin til in een 1ich nde en elkaar verdring
nde menigte die daverend Le e de
K ning ui tri p In april 1 62 werd het bez ek van
koning Willem 111 gevierd ij werd n elk md
met lek ten al i n zo I ng gewen ht hebb
n en Hier zult ge met gen gen ondervinden
ad ren Vor t genoemd te worden
pmerkelijk i dat dcz gro te fc tiviteiten
eigenlijk g en l ol e or pr ng hebben het a
een per n van eider die be lag I gde p de r
te Markt Tijden de on tv ng ten an d ranjevor
ten a Zwolle nderdecl van een nati naai
geheel De fee ten ar n o erigen
taan al wekken de ver lagen in d
indruk D gcbeurteni en p d rote 11larkt
waren in de regel naU k urig geregi eerde
toneel tukje De regie a in hand n an het
Zwol e tad be tuur dat het programma en de uitv
ring nauwgezet uil tipp ldc Ic ht de ho fdt
lelijke notabelen 1110 hten zi hinde kunstmatig
creerde o iale ruimt an de vor lelijke
bezoeker b vinden De eenvoudig burg r erden
paf tand gehouden en m hten d en waarin
ze goed werd n gca ht jui hen Het l nen van
h t maat happelijk tand er hil wa een expliciet
onderdeel and i ringen Wat k pvalt i
dat men met even cel egards z 1 1ap Ie n al
Will 111 1 ontving En het blijft en h og t merk
aardig fen meen dat v lwa n bur er met zo
vc I cnthou ia me de rol van nderdaan vier n In
d ze traditie v lgdcn n g bez eken d r de
maje teilen mma Vilh el mina Juliana en
Beatrix 1aar de r te larkt w daarbij t ch
entrum van d fee tvreugde
trijdlu t
1 n 17 6 verzamelden zi h op de rot larkt de
trijdbare patriot ten 111 aan de verkant van de
IJ cl het beleg rde Hattem te gaan verdedigen
tegen de troepen van erf tadh uder illem V e
trijder d ie helden chaar G hard in t barnen
van t g vaar werden 111 t martiaal di htwcrk
aang m digd hun taak aan re vatten aar de
erdediging an Hattem mi lukte grandioo De
id alen van de patri tien werden in 17 7 d r de
inval an d Prui en ond rdrukt T t hade en
grot 111 on nd n I ten d Pruien
op de verjaarda van hun vor t eni aluutzwols
historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 53
hoten op de r te Markt Het it beto nde
enth u ia me r erf t dh udcr lill m V verkilde
Jaren daarna verklaarden de Fran en de
orlog aan de erf tadhouder In de trenge inter
van 1795 taken Fran e tr epen d b vroren rivieren
over en illem V Ju htte het land uit veral
in het land werd de o en inning g vier p de
r te Markt werd tijden een langdurige
nie op een ij k ude dag de vrijheids
geplaat t llen tree I vanaf dat o
heid gelijkh id en r eder ha rb
erd al duidelk dat de trijd e
idealen niet lang tandhield 1 r
weer een brc d publiek klaar p 1
end ama illen n
ndcr het be ng ille111 1 braken
r in de n uit te Bru 1 de
tweede h toenmalige ver nigde
k ninkrij rd de ituatie en v rkl
arden z lf tandig m de
p tandige Belgen in het gareel te krijgen z nd de
naar het zuiden Het
vertrek van de plaa e n trijd
bare feer me lijke tandeling n
wel even 111 re uw t een z ol e
heidens haart r hun vertrek werden
des huiler p rkt anaf h tb rde
van De Harmon ie n g 111 d inge pr ken waarna
7 met veel tranen erden uitgeleid r werd
druk erk uit ed eld 111 t di htreg I om de mannen
een hart onder de riem te t ken Eenmaal
gelegerd aan de grenzen an Brabant en Zeeland
u de st rijdlut trouwen nel vergaan in inde
1 e verveling ad terugke r van de hutter in
1 31 werden de mannen p de r te Markt ver
clko111d n al wa ok deze trijd peen fia co
uitgel pen de strijder werden voor hun vaderland
lievende inzet uitvoerig gehuldigd
erering
Ict de opri hting van De Harm ni kreeg de
Zw I midd n tand va te et a n de Grot
Markt H t waren d erfgenamen van h t intNi
laa gilde het gilde vo r de kleinhandelaar
Na jaren in d t it van I uhlman bijeeng komen
te zijn ge ee t besl ot men ruim twintig jaar
na de oph ffing van de gilden een eigen vereniging
en gebou te tichten Binnen een jaar tond het
nieu e pand ont orpen do r de z ollenaar
h emaker Doyer te pr nk n aan d Markt
hter d ne kla ieke ge el verzameld Li h de
z 1 e midden tand al tegenhanger van de defti
cit it in de Praub traat
J11ic1r11de 111e11sr11 op de
rote Markt 11a de geboorte
1a11 Beatrix 19 De
ki11dere11 hadde11 school
1rij ollrttir H 0
De Grote Markt i111 1 geschilderd door Adrianus muf ollectie tedclijk Mu e11111
Zwolle
54 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Doorkijkje op de Grote
Markt 1971 Foto fa herbe
collectie H O
m nie werd een rk van het lib
ral 11 augustu 1 51 ht J han Rudol
h zijn geb rte ta Il drie jaar na
de 1g v n de liberale wet in 1 e
dag erna ver cheen er een g rtikel in De Pro
1i11ciale 011erijsselsche e11 Zwolsere Coura11t H t wa
een groot feest in de tad gewee t Men too te n
echt on tituf n en warmen dronk op Thorbe
ke en d k nd er een erenade
bij fakkelli ht d ge t it D 1armonie
rbe r re mdat r in d
niem aal i n k invloed voor de midd
nkl wa uimd Er varen nu regt n n
vrhe die g waren onthouden Thorbeck
an rd ig oelde in de
tad waar hij r id en dankte
vo r de afloop a er
ieuw n hingen eve de
ning en De I f aan de
ing in dez
nt juist de e hadden er veel
aan gedaan ar b men De
krant be loot collectieve laim
p h t vad r t man ant zo
hr cf de krant Z t op het leven te
hebben ge h nke pper van zooveel
g ed in den taat nu enmaal vele
vad r
Lijd aren de winkel in Zwolle
arkt en de er p uitkomende traten
gecentr rd Maar d r te i larkt wa eeuw
nla ng de plaat v r n umpti tijden de
w k lijk markt of jaarlijk e kermi In de vroege
zev ntiende euw waren er tegen int i oaa
ook avond markten De jaarlijkse augustu
markt trok vele ambulante kooplieden n k per
ooral de k rmi wa tegen de zin van de kleinburgerlijke
notabelen Bepaald niet vrij van tandoroordelen
zagen de heren slecht nadelen De
kerrni zou leiden t t drankzu ht en ander ongerief
Zo werd uiteindelijk de Palmmarkt na en
verzoek van middenstanders en rechtzinnige
hri tenen afge haft De midden tanders toorden
zi h aan de ncurrentie de chri tenen wa
het tijd tip v r Pa en een bron van ergerni
De reden van dit themanummer van het Zwols
Historisch Tijdschrift i d herinrichting van de Gr
te arkt p en warme n z n rg ten dag in
mei zag ik dat het plein bezet wa met een lee van
tafel toeten en para 1 og voor het plein
geheel was ingericht hebben de midden tander
vanuit alle zijde rkt rijw I de
gehel te k drinkende
taartj nd on umentcn
erm i h Er i 1 ij
fel m gelijk h m ft aan
het begin van d u bezit
genomen van d vervreemdende
effe ten De bij al die opgewekte
drukte verdwaald bij en de vrome aanmaning
igilate et het fraaie wa hthui i
pol ierlijk H e ijn be t d e ik zie niemand
op het ple aakt of bidt Het ondcrcheid
in publiek n met ierh nderd jaar
geled n i elbaar aanw zig Maar n zaak i
ergelijkbaar met de pmerking an lbert en
e uw gel den Wat aJ drukte at al be eging in
dit entrum
Belangrijkste literatuur
A van Dijk De ro1c larkt te Zw llc in 17 2 in
Overijsselse Historischebijdmgm 114 1999 152 157
WA lbert Jistoris he w11mleli11ge11 II e1 om Zwolle
Zwolle 1973
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 55
Een der schoonste punten in Zwolle
De Groote Markt met l111aromgevi11g is stellig een der schoo11ste punten
i11 Zwolle e11 terecht heeft onze verdienstelijke stadgenoot de heer De11tm11nn
i11 zijn bekende groote 1erzameli11g va11fotografische gezichten
i11 en op Zwolle 011s verscheidenen afbeeldingen van de markt e11 wnt
daaraan grenst gcscho11ken Vat al drukte wat al beweging i11 dit centrum
maar ook wat al herinneringen aan vervlogen dagen 1lier sto11
de11 de troepen geschaard toe11 Willem Vin 1766 als stadhouder zijn
intocht deed onder ee11 oorverdovend gejuich an Vilat Oranje liier
1erzamelden zich in 17 6de Zwosche burgers die het onderdrukte
Hattem gingen beirijden hier losten de Pruisen in 1787 eereschoten op
dl verjaardag huns Konings tot niet geringe11 schrik e11 schade der ingezetenen
hier dansten en zongen de Patriotten i11 95 met de Fransche
liraeders hand in hand om den vrijheidsboom met het kooitje hier
plantte men het volge11d jaar ee11 nog sierlijker boom waaraan twee
schoone schilderstukken wet toepasselijke opschriften beestigd
waren zinspelend op de eeuwige 1riendschap der wee verbroederde
1olke11 Hier stond de cerepoorr tusscl1e11 den hoofdingang van de kerk
en het H1mtien op hoog beiel opgericht ter eere van Keizer apoleon
wien de lust of de moed 011tbrakero11derdoor te rijden Hier was het
midden punt van de schit1ere11de il11111inalie ontstoken tereere van
Koning Willem I opde11 24A11g11st11s 1 14 den eersten verjaardag dien
ZM in het vaderland vierde en die zooas een Zwolse burger ret uitdrukt
niet allee11 alle vorige verlicrtingen i11 smaak e11 pracht overtrof
maar die van regeeringswege noch bevolen noch aangemoedigd
was Tal van decorati11 e11 ch11ssi11e1te11 prijkten met zinrijke spreuke11
en deviezen
Hier stond het rij111ig va11 eerlands eersten Koning stil 7Oct 1 14
terwijl ee11 juichende elkaar lerdri11gende 10ksml11igtc de 11cht deed
daeren van 11111 Le11e de Koning Van hier marcheerden dl sclr11tters
en vrijwilligers naar de assenpoort onder erschillende gewaaniordingen
e11 aandoeni11ge11 begeleid door 1ro1111en kinderen bloedlerwante11
en vrienden 6 ov 1 o Hier las Willm lil April 1 62 op
een prachtige eerepoort in de taal van het oude Lrrtium Dien we zoo
anggewenscht hebben en op de andere zijde Hier 211t ge met genoegen
ondervinden Vaderen forst genoemd te worden
it W lbert Hi tori he wand lingen in en om Zwolle
56 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Annt Boot mavan
Hulten en
Wim Huij man
Pla11egro11d vn11 de Grote
Markt en omgeving
fon11111e111e11zorg Zwolle
Adres Grote Markt
Aan d Grote Markt staan twintig panden
die ook het adres Grote arkt voeren De
rote I larkt i n van de oud te delen van
l olie n de bebouwing dateert uit de vroegste
periode van de stad iteraard zijn de huizen vaak
verbouwd en ook de gevel zijn regelmatig aan de
ei en en maak van de tijd aangepa t De meeste
fundamenten van de rote Marktpanden voeren
echter terug op de eertiende en vijftiende eeuw
oor 1794 wa er nog geen sprake van huisnummer
maar had elk huis van enig belang een eigen
naam of h t wa voorzien van een uithangbord of
gevel teen it had een verg lijkbare betekenis al
de huidige neonr dam Ze vormden een herkenning
punt voor de ele mensen die toen nog niet
konden lezen of hrij en Een deel van de oude
hui namen i overigen pa d laa te d ennia
weer in ere hersteld iteraard is er in de loop der
tijd wel een wat veranderd aan de chrijfwijze
Grote Markt 5 oninck David i bijvoorb Id
gemoderni eerd tot Koning David D mee t
opmerkelijke tran formati ond rging d benaming
van rote Markt 3 De oor pronk lijke
naam De Drie amelotten al rmeld in een
archief tuk uit 1585 werd verbasterd tot De Drie
Kalanders het op chrift dat nu de gevel siert De
naam die he ft geleid tot de meeste mythevorming
i ongetwijfeld Het Hondj in de I op der tijd
ook vaak aang duid al t ntien rote larkt
L5 Volg n de ov rlevering zou bij de torenbrand
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 57
De 111is11u111111eri11g aan de
Grote Markt begint bij het
rijtje panden t 11sse11 de
asstII traat e11 de Oude
i markt hier staan de
11111111111rs Grote Markt 1
tot en met 6 Foto redactie
De huis1111111mers Grote
Markt tot en met 13 liggen
tussen de Diezerstrnal
en het eene pand aan de
e11et1 zijde 1a11 de Afelkmarkt
Foto redactie
58 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Tussen de Melkmarkt en
de Voorsraat liggen role
Markt 13A 14 e1115 Foto
redactie
van d t ren van de rote of t Mi hal kerk in
1669 n lacht ffer gevallen zijn een klein hondj
Ter nageda ht nis aan het bee tje zou daarom
een gevel t n m t afb ding en jaartal p het
pand zijn aangebra ht In erkelijkheid zat deze
teen r al to n de toren afbrandde De naam i
veel ouder waar hijnlijk wa het hui e rd r datzelfde
jaar verb uwd en van een nieuw gevel met
de betreffende gevel te n vo rzien
Temotte de ge1elwand die in feite gelOr111d wordt door de Grote Kerk hier bevinden
idt de h11is1111mmers 16 tot e11 met 20 Foto redactie
De hui nummering aan de rote arkt begint
bij het rijtje panden tu en d a en traat en de
ude i markt daar liggen g deeltelijk nog in
de K rte demhaling t eg r te arkt 1 t ten
met 6 ummer 3 draagt de naam De Drie Kalander
nummer 4 In de Zon een negenti ndeeeuw
c benaming en nummer 5 Koning David
waarvan d eer te vermelding al dateert uit 1592
ummer 6 heette Het Rad van vontuur maar
deze naam taal niet op de gevel
De hui nummer r te arkt 7 t ten met 13
liggen tu en d Diezer traat en het eer te pand
aan de even zijde van de Melkmarkt r te arkt
7 heette De Blauwe Druif r t Markt rpronkelijk
D larenb r h en daarna De oud
n Ar nd Bij d ze twc panden taal de naam
ok ni t meer op de gevel rote Markt 9 het
voormalige pand van boekhandel aander i
gebouwd in 1390 en draagt al hui naam De
Blan ken teyn Grote 1arkt 10 heel In t R de
Hert Markt II had or pronkelijk twee
uden ter o lelijk deel en D
e telijk de 1 Daarna werd het
amen Het ieu e He rcnlogement Het pand
i get oid met een z nnewijzer uit 1754 het teg nwoordig
erin geve tigde re taurant La Meridiana
heeft zijn naam daaraan ntleend r te Markt 12
heette De Zil eren Helm numm r 13 De itte
an k d ze namen taan ni t p de gevel
Tu en de Melkmarkt en de r traat liggen
rote Markt 13 e Harm nie geb uwd in 1 2
nummer 14 De Drie Fle je n negentiendeeeuw
e b naming en nummer 15 Het H ndje
afgebrand in 199 het tand to n tijd lijk bekend
al Fikkie en Hot Dog en fraai herb U d in
199 2000
Ten 1 tie d gevelwand die in feite gev rmd
w rdt door de r te Kerk daar liggen de nummer
16 het hoekpand met d Lutteke traat
nummer 17 nummer 1 nummer 19 d ingang
van de rote K rk en ten I tte nummer 20 de
H fdwacht uit 1614
Wim Huij man verri ht ndcrzock naar de hui
namen van de panden aan de r te Markt dit onderzoek
i n g niet afger nd
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 59
t Is niet meer wat het geweest is
ee jongen t i niet meer wat het g weest is met de Grote Markt Ik
hr her mijn vader zeggen op het schampere toontje dat hem 0111snapre
bij alles war nieuw leek IVat zou hij gefoeterd hebben als hij nog achter
zijn raam het tweede van rechts boven boekhandel Waanders gezeten
had Hij zat daar bijna altijd achter zijn teke11tafel van waar hij
half Zwolle van ze r uiteenlopende konterfeitsels voorzag Als zijn potlood
of penseel even rustte keek hij uit over zijn Grote Markt zwaaide
vrolijk naar bekenden schold binnensmonds op passanten die hij niet
mocht bespotte de leeglopers op de randen van de stoepen te lui om te
werken rak de brand in zijn sigaar en voelde zich i11 de grond van
zijn hart gelukkig daar in het middelpunt van zijn Zwolle
Als hij er m nog gezeten had zou hem het uitzicht voor minstens de helft
van her jaar zijn benomen De bomen die jaren geleden op de stoep werden
geplant zijn langzamerhand zo hoog geworden dat ze inmiddels de
hoogte van mijn vaders raam hebben bereikt en hem met hun dichte
bladerkroon 11011 de buitenwereld zouden hebben afgesloten
Ik ben zielsdankbaardat zon ramp zich niet heeft voltrokken in de tijd
dat ik nog in mijn ouderlijk huis woonde De alle behalve krap bemeten
bovenwoning met de hoge vertrekken onmetelijke zolder zaal van ee11
keuken donkere hoeken en onherbergzame g11ten zou te klein zijn
geweest Daar was nog bijgekomen dat hij door de bomen ook de vluchtheuvel
niet meer had kunnen zien Toen in 196 aanstalten werden
gemaakt de grauwe stenen pannenkoek te 11envijderen w11s voor mijn
ouders bij toeval maar zeer gelukkig 11et de tijd 11angebroken 0111 het
historische huis 11a bijna veertigjaarvaarwel te zegg 11 liet betekende
dat mijn vader niet meer econfronteerd hoefde te worden met een in
zijn ogen gruwelijke operatie Het hield ook in dat de Grote Markt niet
alleen de vluchtheuvel maar tegelijk veel 11a11 zijn oude karakter verloor
want juist die plak van gladde keien maakte er zon mooi rond
plein van Een plek met ee11 volmaakte centrumpositie i11 de stad
geknipt voor de m11ziektet11 op K 011i11gi11111dag de ker tboom de colectepot
van het Leger des Heils en vooral niet te vergeten liet 01101tbeerlijke
sociaal contact
it Willem van der Veen Zwolle in de a hteruitkijk piegel
deel 1 1999
1
l
r
Te rm van der leen
nwnkte deze tekening
11111 de Grote
larkt voor een lCT
keersprijsvraag in de
Zwolse 011ra11t
jaren 1ijfti olectie
Willem va11 der
Veen
60 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Wem and rVe n
De Grote farkt i11
dezomervnn 19l7
Uit Als de Dag 11m1
Gisteren 199v1993
Foto maakt veel herinneringen los
De Grote Markt twee jaar na de oorlog
In de laat te halve eeuw i er veel g knut Id aan
het aanzi ht van de r te arkt maar h t lief
i mij n g altijd h t plein uit mijn jeugd m t de
lu htheu cl in h t midd n Die gr
n nk k aar p ik vanuit mijn u rljjk hui
neerkeek v rmde t n het per6 t middelpunt
an de tad Het wa de geknipte plek voor de kerstboom
in december de muziektent o Koninginnedag
en het reuzenrad in de kermisweek
Jui t d r die r nde teenplak precie in he
midden k amen de evenwichtige verhoudingen
van Zw lle eeu en ude plein pra htig uit Bijr
t in Als de dag va11
gisteren de hi an Waander uit h t
begin van d
d ndere feer die er in
er en ui t de dagen
waar kk een treng win terger
t in mijn herinnering
blijven hangen uzig pubertje voel
de ik mij dan haa tee er er op het ander
zo le endig plein
In aand r tijd hrift tond bij de t een
bij hrift dat een paar niet zegg nd regeltj
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 61
be I eg Bij mij maakt hij nt bare herinneringen
1 1 meer dan en halv eeuw beh or ik niet
me r t t de b w ner v n de r te Markt maar
de beeldflarden an die pi k blijven mij n g vrij
el dagelk d r het h o d hieten Het zijn
o ral flit en uit h t korte tijdperk van vlak na de
o rlog aarin deze foto werd gemaakt Al vijftienjarig
had ik t n de leeftijd waarop een men
in zijn hele leven mi hien el het me t gevo lig
v or indrukk n i
Hittegolf
Bijna p de maand nauwkeurig kan ik nagaan
anneer de i t w rd gen men Het m et in de
o rzomer van J 47 zijn gewee t t n n I nd te
maken kre g met en hitteg lf Ik herinner mij dat
z pre i omdat ik toen in de derde kla van het
gymna ium zat en wij vaak in plaat van de Ie en
in de h I te v lgen 111 chten zwemmen en
p rten in de uiternaard n van de el e
deden dat nd r leiding van de p pulaire en fraai
gebruind gym na tiekler ar jef van der XI uur die
zijn imp ani gev rmde t r graag m ht t n n
T en lag daar over de rivier n g de militaire
Baileybrug naa I d br kstukken van de vernielde
IJ clbrug Dep nton di het brugdek teunden
waren ideale t unpunt nom vanaf te duiken
Het wa een aangename verra ing die vr ege
z mer van 1947 want hij kwam uitgerekend na
een lange trenge wint r waarin gr t gebrek aan
brand t ffen wa V cl h olgebou en k nden
niet meer w rd n ven armd ij van het gym
kregen v or een maand of twee ga t vrijheid in een
zaal van het D mini anenkl ter aan de sendorper
traat waar ar en toe een pater m de deur
gluurde m te kijken o we on wel gedroegen
Lome fcer
1 e fot kan h a t niet ander gemaakt 7ijn dan
do reen raam in de bovenza l van e Harm nie
Deze roeger be lot n heren cit it a al el
jaren e n penbaar afrc taurant De zaak werd
t en in 1947 n g gerund door de algem n
g re pc teerde 8 m renburg maar deze
k am een jaar later pi t elin te overlijden K rt
daarna w rd hij pge lgd d r Jan tapp nbeld
nior de vr egere grant van De P rt van KI er
in Kamp n en vader van de nu bekende Jan junir
per tograaf en p r onlijkheid in het Zwol
carnaval nder tapp nbeld leiding bleef De
Harm nie in de jaren ijftig een p pulair etabli
ement waar vr lijke rke tje en 7W ele trijkje
in d eekenden v r veelt el p z rgd n
e fi t ademt de lome feer van e n arme
zomermiddag e z n i al door het zuiden heen
zie de haduw van het kleine torentje van de
rote Kerk r ht p traat en hijnt fel p de
vele markiezen aan winkel en bovenhuizen lid dena
hter op de h ek an de Diczer traat del
m n de ij al n van Talamini die toen in heet te
c wijd pen deur trekt begrpclijk in die
warmte enige belang telling
eneen wordt het tijd tip van de t erraden
d r het militaire clement dat twee jaar na de
orlog vaak n g pvall nd in h t traatbeeld aan
ezig a en man in uniform wandelt nt pann
n er de lu htheuvel en en j ep met zijn
militaire hauffeur taal vlak voor de deur van
Een beeld van de Grote
larkt op de berijdi11gsdag
va11 Zwolle le11se11
w11chte11 op de komst ll1
de Canadese militaire
co01111es Op de vluchthem
rl oa mensen van de
b11111e11amise strijdkrachten
ollectie H 0
Archief tichti11g Zwolle
1910 191
62 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Toen de grote ronde
11l11chthe11vel nog niet op
de Grote Markt lag stond
de muziektent tijdens
Koninginnedagen vlak
voor het toenmalige Heerenlogement
later ho1el
Peters Deze foto dateert
van rond 1920 olectie
auteur
er lijk hu woning met de vijf markien
boekh Wa nd
uit Tw
jaar eerder wa dat wel ander Toen de anadezen
z olie in apri l van 1945 hadden bevrijd keek
ik op een o htend bij het openen van de voordeur
r hl in del p van een kanon op nauwelijk een
meter a tand Het hrikaanjagende ding zat
bcve tigd aan een tank die p de toep tond
geparkeerd Dat ik gam bekomen wa van de
luik kwam d or de vriendelke lach an de
be tuurder die me een sigaret een echte Player
aanb od Het a de eer te van mijn leven
Tegenwoordig laat p de pakje dat igaretten
d delijk zijn t en aren ze een mb ol van vrede
en hernieuwde leven kra ht
tille tijd
l kunt j haa t niet me r r t llen dat het to n
midden verdagen in het
stil op straat wa
ar rijd
nd n
t dw
1947 nog ol ng
heel wat meer verkeer hebbe u
davert het nelverkeer van en naar o rd ederland
over de 2 al het tenmin t niet t t file i
er tard Toen moe t het zi h een kr nkclcndc
weg zo ken d r nall e Z 1 e traten Een de 1
kwam over de rote arkt maar p de be u te
dag van de foto a het kennelijk te heel 111 in een
aut te tappen
z olie beleefde in de paar jaar an vlak na de
Tweede Wereld orlog wellicht de til te tijd van
de hele t intig te eeuw De weder pb uw wa
nog niet e ht begonnen de e nomie kwam tergend
langzaam p gang en de haar te aan allerlei
goederen eel a n g p d b n drukt hin d
rlijk op d b lking a d tr van lak
na de bevrijding a het I ven ver tard lnitiati
ven om een beetje leven in de brom erij te brenzwols
historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 63
gen aren uiter t zeldzaam Wat viel r toen t
beleven oor leven lu tig h lieren van een jaar
f ftien zoals ik erg n j ugdhonken of andere
g ub idieerd rzi ningen portv ldje met
doelpalen zoal ze tegem oord ig in Ik ijk bij
de vleet te vi nden zijn waren in g en v Id n of
wegen te beken nen Je tbald op traat al urvei
llerende politieagem n dat t nmin te niet verbind
rd n d r de bal in be lag ten men en mee
ten m n naar het bureau Later kon je hem eer
phalen maar niet zond r boetedo ning T eehonderd
tra regel ik mag niet voetbal len op
traal
an j ugd ul tuur nu zon ve rtrouwd begrip
had ni man n g geh rd 1 je je zakgeld een
kwartj in d wc k had pge paa rd ging je wel
een n ar de bio oop behalve naar film oor
b end a htti n j ar aar werd treng de hand
aan gehouden Bovendien nd de filmkeuring al
gauw iet onge hikt voor jeugd onder de achttien
waardoor de keuze mee tal beperkt bleef tot
z etige dramatiek 1 p ti ken niet alt chokkendc
a on turen
erder vertier zocht je buiten of binnen bij je
vriendj fop ch 1 a r bu iten de lesuren nog
wel een een z geheten leerzame acti i it w rd
georgani eerd n dan had je het el zo ong v r
gehad behalve een paar mogelijkheden waar je
on tributie voor moe t betalen zoal de portel ub
f d pad ind rij Al puber lui terde je naar
d zelfd muzi kal j ouder op de vier kanalen
die door het luid prek rtjc van d radi di tributie
erden uitgezond n D hit hlag r zeiden
we toen aren m rikaan n vertolkten de ietwat
lijmerig t mming van het repertoire uit die
dag n entimen tal journey y dream are getting
b tter all the time 1 guy comeback en
and
ieuwigheid
gr te ronde tccnplak in het midden an het
pi in be tond al toen ik in 1932 geb ren erd
aar nog niet lang e verkeer geleider werd in
1929 aangel gd Z n r tonde wa in di tijd i t
bzonder een ni cu ighcid uit de grote tedcn
g maar een de ennium eerder liep de paardentram
d ar over de rote Markt onwrikbaar p
0111 het 1erkeerop de Grote 1nrkt i11 betere bn11rn te eide11 werd in 1929 ee11 rotonde
na11gelegd de i11 de volks111011d zogeheten 1 11chthe1111el De werkzn11111llede11 trokken
dagelijks het nodige bekijks De Hnr111011ie op de nr11ergro11d was toe11 nog een beslote11
here11soci1ei1 Collectie n11te11r
64 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
zijn baan ia de in de grond verankerde metalen
gl uven Hal erw ge d jaren twintig wa de oude
ukkelaar eind lijk rvangen do r gemotori erde
tad bu en die een impele dien regeling
d r de paar Zwol e I ijken onderhielden
H t o erig verkeer deed maar zon beetje Op
drukke dagen krioelden paardenwagens vrachtau
to handkarren fiet er en een enkele per onenaut
dwar door elkaar op de rote arkt ooralsnog
I idde dit z lden tot onh udbare toe tanden
want de Zwolse Co11ra111 uit die dagen gewaagt lecht
bij h ge uitzondering van ongelukken
aar a n het ei nde an de jaren twintig diende
zi h een v randering aan Na jar nlang g t ggel
hadden rk en pr vincie eindelijk be loten om het
oud Katerv r af te danken end tw
de IJs 1 bij Zwolle m t e n brug t erbind n
Volta iing wa gepland in het voorjaar van 1930
1 n de a nl p naar die datum die voor het verkeer
van zuid en we t naar het noorden en vice ver a
an het gr l te belang wa maakte het Zwol e
geme nt b tuur zi h zorg n ov r d norm
v rkc r tromen die de 21 ol binnen rad t ver
De Grote Markt toen de paardentram in 1919 was opgehe11e11 De 111e1ale11 rails zij11 verdwe11en
maar h t spoor da11rvn11 is nog duidelijk in de bestrati11g te zien Het kleine
vl11chthe1111eltje i er dwars overhee11 gebouwd Op de linkerhoek vm1 de Oude Vismarkt
d gnln11teri winkel vn11 de Gezusters egwis an11 de andere knnt de IJ111 11ider Visc1
hnndel 1111 de amilie la11 der leer Collectie HCO
erken zou krijgen Wat m e t men bijv rbeeld
aan met het anarchi ti ch aa ndoende erkeer
rommeltj op d Gr t i larkt
Toen werd het idee geboren van die grote ron de
toep die het verkeer in een gereguleerde baan
moe t leiden Altijd link m zoal dat k immer
gold op banen voor portbeoefening
In de volk mond w rd d grauwe pannenkoek
op de Grote arkt I gau1 de vlu hth u el
genoemd Die naam heeft te maken met de mogelijkheid
om voetganger bij het over teken an htt
plei n halv rwege even ru t t gunn n in d h tiek
van het toegenomen verkeer
H t karakteri ti k v rk r b tak I h ft in
de loop van zijn ook
h 1 1 at an ir I die
an op nbar iten
one rten d ti taties
kermi a i tal
Door de ra
hadden wee h
loop van famili
g nhed n en koninkl i
optocht zo groot wa da
ramen bezet vJerden en
taande a hter het bezoek 111 e ten
nog een glimp an het vertoonde op te angen
Hangplek
De vlu htheuvel vervu lde k een fun ti
openlucht ociteit of hangplek v r v h a
Zwollena ren p mooie dagen en vooral op
zomeravonden tonden ze vaak mannetje aan
mannetje rondom op de rand geleund p hun
fiet en of met de handen in de zakken zi nnig kleiend
of onzi nnig leuterend er de p litiek de
voetbal en de minder elangrijke dingen de
leven De mannen keken uit ere n I egdek van
kop r lakk ien Z ar kubu n van en d cim
ter in omtrek die geperst waren van afval uit de
koperindu trie en die met elkaar een aaie gra u1 e
vlakt vormden Daar viel ni t v 1 in piratie r
hun mall talk uit t halen
Maar dat v randerd In d r jar n
bleek namelijk dat dez p het anta tbaar
harde rll e blokken ve I n erwacht
werd aan lijtag ond rh vig war n H t
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 65
v rkeer maakte de oppervlakte op den duur zo
glad al gepo t t vl rzeil ooral al het een beetje
had geregend ging de ene na de andere liet er
t gen de vlakte en maakte menige auto een sc hui ver
Eind ja ren veertig van d vorige eem was de
situatie zo nijpend geworden dat er elke week wel
n alarmerend tuk in de krant tond Maar de
gemeen te had in di naoorlog e jaren heel weinig
te verteren zodat h t nog een hele tijd duurde
voordat stratenmaker met nieuw mat riaal aan
de lag konden
De gladheid van het plein bracht n keer per
jaar en at ione l amu ement Dat wa op de zaterdaga
ond dat de TT in s en wa verreden
mdat de rond eg r nd Zwolle nog niet klaar
wa k zen eel terugrijdende bezoekers op hun
motoren ook voor de gezell igheid een route
dwar door de binnen tad Op de rote Markt
tonden drommen publiek klaar in de hoop op
glijpartijcn n ze werden in hun ensatiezucht
beloond K mende uit de Diez rstraat choof
menig motorrijder in de b ht voor De Harmonie
onder luid gejui h van de menigte onderuit
Vi ch
Minder dan de helft van het aantal zakenpanden
dat zi h in 1947 op de rote Markt bevond is zichtbaar
p de fo to Het hi tori che pand met de klokgevel
middenachter waar lestijd de textiel en
galan teriewinkel van Wen ink geve tigd was hoort
er eigenlijk niet bij e enmin al de winkel van
Jamin link daarnaa t Die twe panden werden
nadrukk lijk tot de Diezer traat g rek nd
Hoog op de voorgevel an de winkel recht
op de ho k van de ude Vi markt staat al reclame
glazem a cherij m t ch g schi lderd Dat
nijvere b drijf wa niet daar maar in de ieuwtraat
geve tigd Z lang ik het mij van mijn jeugd
herinner bevond zi h op die hoek van de Grote
Markt de druk beklante IJmuider Vi chhandel
an de fami lie Van der Veer waar een hoog aquarium
met kan er an vis en in de zijetalage stond
ok an der eer p lde i met ch Het tond
ge chreven p de etalagerui t waar ik elke dag op
weg naar chool lang kwam
De nieuwe spelli ng g noemd naar mini ter
lar hant die in 1934 wa ing voerd was eind
jaren dertig nog maar halt doorgedrongen tot de
Zwol e zakem ereld Op mijn school werd er al
streng de hand aan gehouden Op een k er ging ik
er goed mee in de fout Toen ik in een di tee
visch schreef en later w rd geconfronteerd met
een dikke rode treep door dat woord was ik zr
op mijn teentje getrapt Verontwaardigd prote
teerde ik bij onz juf Zo taal het bij Van der Veer
op het raam Maar juf wa niet ond r de indruk
Wonen boven winkels
Zoals overal in de binnen tad woonden bijna al le
gezinnen an de zakenlui op de Grote arkt
boven hun winkel Dit gold niet voor de boven woning
van boekhandel V aander die door de
jaren heen allerlei b drijfjes tot onderkomen had
gediend onder andere een tabaksfabriekj In 1931
huurde mijn vader het pand van eigenaar aan ders
en schonk het de jong vrouw die een klein
jaartje later mijn moeder i erd al eerste hu elijk
tulp
Voorlopig zouden mijn ouder die niet meer
verlaten hoewel de indeling van het hui oor
bewoning nogal onhandig en neconomis h wa
Drie grote norm hoge kamer een nog hogere
keuken als een fabriek zaal een lange gang kolo
sale geheimzinnige zolder een onoverzichtelijk
trappenhuis en verd r veel loze ruimte Maar de
levendigheid van de locatie beviel mijn oud r zo
goed dat ze er 38 jaar bleven wonen En het mo t
gezegd voor een kind bood het huis all rlci hoeken
en gaten om al spelend zijn fan ta ie uit te
leven
De enige winkelier op de Grote Markt die niet
boven de winkel woonde wa onze buurman
banketbakker Fran Alferink Die hui de 111 t
vrouw en twee kinderen in de ruimte achter de
winkel waar al tijd het licht brandde Alfcrinks
bakkerij bevond zich in de kelder ond r d in kei
waar je op de toep door lage klapram n in kon
kijken Kinderen deden het vaak verlekkerd zagen
ze de warme zoetgeurende lekkernijen
De bovenwoning werd bewoond door de fami lie
Vaske een gemancipeerd gezin waarvan man
en vrouw ieder hun eigen b doening hadden loeder
Va ke wa de pil van een druk beklant naai atelier
en vader hield zich bezig met de handel
66 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
De Gro re arkt i11 het
begin mn de jaren dert ig
la n de vo rige eeuw De
1adsb 11s toen gexploiteerd
do or de Dede111 sln
t1rtse too1111rn1111veg
lllat sc happ ij staat Jij de
halt e voorde lloofdwa cht
De vroegere hrrenso ii tcit
De Harm onie 111 to en al
ee n openbaar restaurant
geleid door B 111orenb11rg
Links dnnmanst de
slijterij 1a11 d1fi m111 Boe rs
e11 op de hoek w111 de
L11tt ekestram de schoe 11
wi11kel 1111 Pn1111nkker
Collec tie H 0
Z n Frit had d motor port al hobby Zijn
gr mm nd e ma hin e parkeerde h mee tal op de
t ep vlak r de voordeur o r mi j een tot de
erbeeld in g pr kend objec t ti kern klom ik r
wel een op en oelde mij ee n
erdwen n
D buurman aan d and ere kant was Jakob winkeli
r in p rtartikelen Al kind m ht ik wel
en in d wink I pelen p d fo to uit 1947 taat
zij n naam nog duidelijk op de gevel maar de baa
zelf wa er toen alla ng niet meer De Jakobse n kregen
in de o rlog ee n e ng ge I etike t op de bor t
genageld 1 aardo r ze hun leven niet meer zeke r
waren at bleek al poedig erui loo en on pgemcrkt
v rdwenen de winkelier en zijn naa ten
van de r te Markt immer mee r werden ze daar
nog gezien behalve dochter aa rtj e Zus
gen emd die de onmen elijke dodendan al
do reen wondcrtje ont prong en na d oorlog de
zaak ame n 111 t haar man Dolf David on no g
c lc aren v rtzct te
ok Waander d baa van de b ekhandel
b neden on ve rdw ee n in Duit e geva ngen chap
maar dat geb urde ni et in he t ge ni ep De bezetter
had zelf b lang bij ee n a rrestatie in volle open baa
rh eid Al ee n van de gijze laars va n int
Michi I geste l mo t aander al v rbeeld di enen
en met zijn leven borg taan voor ndergron
d geweld teg n de vijand
Toevallig wa ik er getuige an dat er op een
morge n in m i 1942 een grot zwarte aut voor de
boekwinkel ropte nkele Dui er in lang Ier n
ja en haa ten zi h naar binnen en kwamen ven
later eer te oor hijn 111 t in hun midd n de
kJ in e grijze bang vo r zi h uitkijk nde eigenaar
va n het o ud e familiebedrijf Z n o erja droeg hi j
over de ar m want het a prachtig weer
Het liep goed ar voor aa nd er a c n angtige
maar ni t n omfortabelc tijd in het kath
lieke ki in emin aric in int Mi hiel g tel crd
hij eind 1942 amen met nkele honderden van
zij n lotgenoten in vrij he id ge tcld E hter niet
voordat ze e n gijz laar t ee maanden eerder
aren g fu ill eerd na en hernieU de aan lag van
het verzet
Boog ie oogie
De ro te K rk het gebouwd t het aanzi ht van
de Grote arkt het mee t bepaalt taal niet op d
f t waar ver dit v rhaal gaat Mijn gehe le jeugd
heb ik er tege n ver gewoond maar het heeft m er
dan vee rtig jaar geduu rd vo rdat ik hel interieur
voo r het eer t mo ht aa n hom en r g r wa
de deur alti jd di h t cha lvc bij de aanvang va n de
di en ten Bovendien pc Id religie nooit c n r 1
in mijn o ud erli jk hui In de na orl g jar n
heeft mijn grootm edc r m n geen ovcrr ed om
ate hi atie in het gebO U in de K mpcr traat te
vo lge n maar na drie les en crd ik eraf ge tuurd
De dominee had m oor aanvang van de Ic
betrapt op het spelen van een bo gic gic op
het harm nium Ee n jaar f tien lat r pee ld en de
beatband in de kerke n T h heeft het daarna nog
me r dan twee decennia geduurd ordat ik me in
de Grote Kerk durfde te verton n voor het bekij k
n van ee n tentoon telling
heel link op d f to zien c nog c n treepje
van het to enmalige h tel Peter met terra maar al
ik daarover b gin wordt dit ve rh aal no de helft
lan ger
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 67
De Grote Markt als huiskamer van de stad
Toelichting op het ontwerp
0 nlang i de Grote 1arkt opnieuw ingeri
ht Dit i het eer te deel van het
opknappen van de rote arkt de elkmarkt
en het R d torenplein D ze rie plekken
horen b lkaar n h bb n n bijzond r po itie
in de binnen tad kwat betreft het gebruik zijn
het pc iale pi kkcn oral de markt en de evenementen
ragen om een open flexibele inrichting
maar de ruimten moeten ook op andere
d g n aangenaam zijn om te verblijven Uitgang
punt bij de herinrichting i dat het gebied moet
zorgen or een betere verbinding tu sen de
omgeving an het aagje bolwerk de toekomstige
illemspoort en de Diezerstraat Daarbij
DEFINITIEF ONTWERP
00 M9tHf Mlvefflbtr 200
wordt het een voetganger gebied zonder doorgaande
auto en zonder mogelijkheid tot parkeren
Fietsen mag wel en bev orrading per aut
blijft mogelijk
Geschiedeni
e huidige vorm van de rote Markt de Melkmarkt
en het Rodetorenplein i in hoge mate
bepaald door de gesch iedenis ervan Dit gegcv n
speelt een belangrijke rol in het ontwerp Tot aan
de veertiende eeuw lag Zwolle ten zuiden an de
Grote Aa die liep ver het hu id ige a thui plei n
rote arkt en Melkmarkt De huizen tonden
lang de tra ten en hadden diepe a htererven naar
t 1 t t 1
Han oodijk
Het omwerp 1oorheri11richt
i11g 11111 ie Grote
larkt lelk11111rkt en
lorletore11plei11
Gemeente Zwolle
68 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
De rOe Mnrk1 als re11
1raal plein lnll de s1ad op
de kaan van oan Blaeu
uit 169 De Grote An is
110g irhtbaanw11 hei
G11s1111isplei11 de 011dr
i markt eu de ek
1111rkt Collectie CO
h t at r to T r hoogte van de Grote Markt wa
een doorwaadbare plaat in d a en daar stond
va naf de tiende eeuw d Michalskerk Rondom
de kerk lag toen nog een open terrein De huidige
vorm van de r te Markt nt tond in de veertiend
uw Zwoll br idd uit naar het noorden
ver de rote Aa he n Het rivi rtje w rd er
hoogte van de 1role arkt verkluisd en aan
eer zden ervan werd gebouwd De Melkmarkt
erd danrdoor een voorzijde in plnnt an een
a hterzijde De omgeving van het Rodetorenplein
onn ikkclde zi h tot de belnngrijkste haven Door
het vergroten van de Mi hal kerk werden de
ruimten ten noorden en ten zuiden an de kerk
van elkaar ge cheiden De zuidzijde het Grote
Kerkplein werd begraafplaat de noordzijde de
rote r1l arkt werd gebruikt voor de markt en wa
het centrale plein oor de stad Het Grote Kerkplein
I erd in de negentiende eeuw weer in
gebruik gen men als marktplein maar bleef minder
prominent dan de rote farkt
Vi ie
rote larkt Melkmarkt en Rode Torenplein zijn
een nd rde I van het grote netwerk van straten
tegen en pleinen in de binn n t De pi inen
hebben een bijzond r po itie rote I larkr i
een peciaal plein Hier komen de bel ngrijkste
route m n Bij d ze p iti van midd lpunt van
de binnen tad en van h I Zwoll pa I n uit
traling met allure rot Markt mo t h 1
Z1 ol e tadsplein zijn 11 t Rodetorenplein wordt
gezien al het tedelijke balkon van de binnen tad
Hier topt de brede ruimte van de Melkmarkt en
wie lang de Jufferem al ofBuit nkan t komt h ft
hier ruim zi ht n ar buiten er de brede tad
gracht naar het warte ater
De breedte van de Melkmarkt het I ei nde
wat meanderende verl op van de gevel anden en
het ho gt v r hil tu en ro te Markt en Rodetorenplein
herinneren aan de r te a die hier
ooit stroomde Di t is een belangrijk thema voor
het ontwerp De breedte van de lelkmarkt raagt
ome n driedeling en 111 bomen roeger tonden
hi r pra htige grote b 111 n di de traat veel
allure ga en De bom n n d dri delin gev n de
ruimte een prettige en men elijke maat o k 1
hier g en warenmarkt wordt geh uden of evenement
n zijn
Grote Markt
Midden op de rote Markt li t nu e n vlak van
natuur teen Dit bijzondere materiaal ormt het
middelpunt van d binn n tad De rand n zijn
verhard m t bak t n Z luit n z a n op de
traten die op het plein uitkomen De inri htin
lijkt daardoor op een hui kamer van de binnenstad
in het midden een leegte al een tafel of een
kleed met het meubil ir aan de rand n Aan de
noordzijde van het plein zijn de leiplatanen blijven
taan Op het plein komt cn bijz ndcr clement
dat h t bijzondere karakter en de verblijf
functie benadrukt Het element moet een herkenning
punt een landmark in de tad orden
Tijden de markt vormen de kramen op de r te
Markt een verbinding tu en de marktkramen in de
Luttekestraat en op de Melkmarkt Tegclk i op de
r te Markt ruimte vo r terra en Er k men geen
fietsklemmen p het plein r k men cl extra plaaten
v or tiet en p de Melkmarkt en het Rodel renplein
en een bewaakte tiet en talling in de nieuwb
uw van de Banken atie
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 69
D vormg ving van d r l Markt vindt ha r
r prang in cl nt taan ge hiedeni van dit
plein en benadrukt dal deze plek uniek i De verd
ling tu n e n ruimte voor en ach ter de kerk
blijft daarmee he taan mdat de r te farkl ht
tad plein n en vi itekaartje van Zw lle is dient
de inri hling en de ondergr nd goed en duurzaam
te 7ijn De be trating moel de tand de tijd
kunnen d r taan r i daar m niet gek z n
v r een traditi ncle be trating in zand maar
voor een degelijke fundering en een harde oeg
tu en de tenen in het middenvlak Een dergelijke
oeg i k beter ch n te vegen na bijvoorb eld
en marktdag In de tr ken lang de gevel ligt
1 el n traditi n I pen b trating m d kab l
en leidingen te kunnen bereiken
Rodetorenpl lkmarkt
Het ontwer Rod torenpl in gaat uit van
e n landlo in pireerd op
ituati D onding v
zi htbaar gemaakt in het erl
k ml e n
die met natu
g en markt en
aal i t r b
ij de kademuur In tegen lel
ling tot de rote arkt p nt d ze kamer zi h
naar het I ater al een ted lk balk n Lan h t
water loopt e n ta htig entimeter verlaagde
kade Hierdoor i het water dat ngeveer t1
meter lager ligt dan het pi in b L r L ervar n
Daar i zitgelegenheid en kan m n lang d ni uwe
aanleg reiger I pen 0 k de erige randen zn
verblijf ruimten m tb men ent rra n
De elkmarkt krijgt een driedeling die aanluit
op de fun tie Er k mt n r ute lang de
zuidzijd een tr ok met natuur teen in h t mid den
en een trook voor verblijven in de z n
lang de noordzijde De verharding an de midd
n tr ok luit aan bij de vlakken p d
arkt en h t R detorenplein e Lro k v lgt en
benadrukt het vloei nd rl p van d Melkmarkt
Zo I ord n b id pl in n met elkaar verb
nden n I ordt r v nvezen naar de r te a
ok hier I orden de randen erhard met traditi
nele Holland e bak teen die aan luit p de tra ten
van de binnen rad r komen nieuwe b men die
w rden geplaat t in n I verband icrd or
tor n d bomen cl markt en de kermi niet De
bomen krijgen een pe iale gr eiv rzienin Ze
m eten de elkmarkt een gr ene aanblik g ven
ok zorgen ze voor een extra geleding van d brede
traat
Het 11ak van 1wtu11rstee11
midden op de Grore
Markt mei _006
Foto redactie
70 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Koninklijk bezoek 11a11
Zwol op 5 mei 1962 ter
gelegenheid 11111 het 25
jarig huwelijk w111 koningin
ulfrma e11 prins Bernhard
De stoet rijdt 0111 de
rotonde met de muziektent
Foto Pool 25
Amsterdam collectie
HCO
De Grote Markt in beeld
Zwolle kreeg in 1964 het 11ierde afgietsel 111111 het beeld Adam van de beroemde Franse
beeldhouwer Rodin Er zijn in totaal zes bronzen afgietsels gemaakt De Zwolse Adam
werd oorspronkelijk in het hart van de stad geplaatst omwille va11 de zichtbaarheid op
een twee meter hoge sokkel Totdat Han Prins er bij het lezen van Rodins memoires
achter kwam dat de beeldhouwer vond dat dergelijke beelden niet op een voetstuk
behoorden maar tussen de mensen Het beeld werd toen het was 1976 verplaatst naar
liet bordes van het net volto oide nieuwe stadhuis Foto P de Koning collectie HCO
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 71
De zaterdagmarkt 19 2
Fo to 1aherbe collectie
H 0
L11chtfoto v1111 de Grote
Markt begin jaren ze1e11
tig De 1erkeerssit11atie op
de Grote Markt werd eind
jaren zestig gewijzigd De
rotonde 1erdwee11 en werd
verv1111ge11 door een kruising
met ee11 driehoekige
v11chthe11vel Uit Op de
kop gekiekt 1976
72 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
Een toeschouwer op de Grote Markt
nnt B ot maan
Hulten en
Jan van de Wetering 0 p het verlaten rote Kerkplein blazen de
muzikant n van een blue orke t zi h de
longen uit het lijf e zeilen van de biertenten
wapperen in de wind Druk zal het niet
w rden op deze k ude ruilerige avond in mei
Een pieus fel alo11dlich1 wilt op de rij 11101111111e111ae pa11de11 Ze hebbe1111ame11 die kli11
ke11 als een klok Koning David 11 de Zon en De Drie Kalanders Foto redactie
laar al c a hter de k rk de h ek om laan
br kt ven d zon d r d lken en zien wt
vanaf de Harm nie h e een plen fel avondli hl
op de rij monumentale panden aan de ovcrkanl
valt Drie daarvan hebben onze bijzondere
belang telling Ze hebben namen die klink n
al een klok K ning Da id In de Z n en c
Drie Kalander Het plein ligt er na I pa v lto
ide re tauratie van de rote arkt nog v al
onwennig bij grot r gend dan it maar duidelijk
n gin taat an ntwikkeling
nze ga theer Han van Beek eig naar an de dri
panden lalomt met n lang de leren ta en en
koffer die in zijn inkel an Beek Lcd n aren
zijn uitge tald Trapje op trapje af zijn wc r we
h t be effen tw huizen verder gelopen Di pen
verbind ingen tu n de drie huizen zijn het r ui taal
van een verb uwing 2 032005 aar hij m t
re ht trot op i 1iet alleen gingen de drie huizen
van binnen n geheel ormen maar er erden
ook ier huurappartementen p d b nverdiepingen
gereali eerd
Reepje leer
Tijden de verbouwing viel an Beek amen met
de Zwol e ar hite t Harry Hav r van de ene in d
andere verbazi ng Bijna lett rlk I verde elk verplaat
te teen of balk nieuwe hi Lori he verra ing
n p 1 een w nder overigen ant de drie
panden liggen p het ud t en h g te deel
an Zw lle e ud t b ning p ren gaan
t rug tot h t b gin van de lfde eeuw et al de
a en traat ligt het perceel p een dekzandrug
die omlaag loopt richting ude i markt de
plaat waar vroeger de r te a tr mde Dat
hoogtever hil zie je tegenw ordig n g h t be te
al je vanaf het rote K rkplein naar de r te
Markt kijkt
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 73
Onbedoeld maar niet minder waarde ol leverde
de crbou ing cel kennis over het verleden op en
ook de i htbare sp ren daarvan mdal an
Beek gcv lig i o r de waar e va n de ge hiedeni
1 aa rmce hij mring i verwerkte hij de
ond ten z g ed mogelijk in het interieur an de
drie huizen Z n l menige kl ant even verbaa d
opkijken bij het zien van een vitrine met archeo logi
he o rwerpen die tijdens de verbom ing
door tad ar heoloog Hemm levi zijn gevon den
In de kelderruimte kwam en beerput uit de
eer te helft va n de ze tiend eeuw rij De vondten
betr ffen v ral kcukeng ed K il e kannen
hal n en oliekann tje Gezi n d pr fi ic van
d huidig eig naar mag de nd t van me r dan
t e honderd af nijd el van I er pmerkelijk
genoemd word n at betekent dat hi r it en
leerbewerker ge oond moet hebben ok die
stukje leer hebb n een plaat je in d vitrine
gekreg n
e panden hcbb hun ig n ge
Het ud t et Drie Kaland te
larkt d r ijk uit de ja ren
r nd d brand n 1334
er izcn werd uwd 1 n de v ftie1
oe t pand grondig v rbouwd
lijk naar het noorror
a o er te hellen
1 nd 1394 m 1i In de Zon
kt 4 zijn gebouwd K ning Da id
t 5 i het te van de drie panden
onk lijk a hui werd verm edel
fti nde o ende euw geb u d
Het plein ligt er na de pa
oltooidc restauratie 1a11
de Grote Markt nog wat
011we1111ig bij groter
oge11d da11 ooit maar duidelijk
nog i11 tont van 011twikkeli11g
Foto genomen
1111111i1 Dl Drie Kalanders
Foto redactie
74 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
De 11itri11e met arc1eologis
he voonverpen die 1111 i11
de winkel staat De zestie11de
ee11wse 1011ds1e11
betroffen lOoral kr11ke11
goed e11111ecrda11 tweehonderd
afsnijdsels van
leer Fotoredactie
oor de eu n h en v randerden de gevel van
alle drie d huizen z k r in de t1 intig te e uw
t en de p ndcn wat d 1 bet reft aan de m dcrne
ei en m ten ld en
Tijden d v rbouwing kwamen veel van de oude
binnenmur n voorzien van aJlerlei ni je tevoorhijn
Ze zagen r n g zo pra htig uit dat Van
Beek e I ol ze op te nemen in het winkelintericur
l dere klant kan ze nu be nderen Ma rer i
me r te zien op de eer te etage an K ning
David i een omplete middcleeuw e deur aan de
wand beve tigd ok pra htige kleurige tukken
negentiendeecu behang hebben een mooie
plaats gekregen n de nieuwe huurder an de
b en I et ge kunn n geni t n an hirt r nd
bei aard g bi ven nokbalken olgen d ndr
hr nol gi ch nd rz k van pr fe or D de
Vrie zijn die afk m tig uit tfalen n aarhij
nlijk nog ud r dan de huizen zelf ze dateren
uit d peri de 1257 134
Een familiebedrijf
De wink I in I d n ar n i een e hl familiebedrijf
en dat al ind 19 6 ader v im an Beek 1910
1994 telg uit een Zw I e zadelmaker familie
beg n d tijd p de ieu e Haven met een wink
ltjc in I ren ta en In 193 vcrhui de hij na r het
pand r te I larkt 4 In d Zon Dit bleek een
uit tekende lo atie oor de za k te zijn 1 n de loop
d r jar n werd deze bedrijf ruimte te kJein daarom
werd lang uitgekeken naar uitbreiding mogelkh
d n In er t in tanti I rd in 19 8 het
tegen vergel g n p nd r t larkt 15 Het
Hondje aangek ht ind jaren ta htig kon rote
Markt 5 K ning a id ven orven w rden
it had het vo rdeel dat de zaak weer op n I atie
gehui e t wa Het Hondje erd verhuurd en
i nog t d eig ndom van de familie an Beek2
In 1999 kwam r te M rkt 3 De Drie Kalan der
daarv r kap al n lff erbij en I erd
beg nnen met de plannen v r de recente verb
uwing Tijden d verb U ing kre g d winkel
een tijd lijk onderk m n in het vo rmalig pand
van boekJiandel v aander r te M rkt 9 aa t
de vier huurappartementen op de bo enverdiepingen
van de gerenoveerde panden i ook de
began grond van rot Markt 3 mom nt el v rhuurd
aan koffiebrand r n theehand I imon
L v lt Han van B k We hebben n bij d erbouwi
ng gericht p k aliteit dat i n zakelijk
uitgang punt En bij kwaliteit h rt o k dat j
re ht d taan d ge hi deni van de panden
1 Beek d zaak amen
n Maarten an Beek
1942 en get gen al
j ig naar de
ad hun hui
dat de nabijheid van
ar 1em v r
gez rd bev nden
Maar d winkel bleef Ik r de jaren
he n IJe ontwikk lingen op de r larkt kunzwols
historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 75
ncn lg n n mijn jeugd de aren veer ig
en ijftig w plein ooral leeg ondank de al
in 1929 aan rotonde voor het verkeer r
reden ma waren er nog niet
z veel rk er dat er a via
d u markt of de Di zer
a ruimte genoeg
v or lden op het rote
Kerk kt en de 1euwe
auto I ilde parkeren
vroegen I e o lij e er mo ht taan Dan
konden ij weer verder voetballen Vanaf de jaren
ze tig crd het drukker en drukker p de roLe
Markt iet alleen het g I one erkecr nam toe
maar er ver nen ook teed gr ter ht
r v rrading van de in aar
n de t terug a een u h t
pi a rij
e zoal dat heet met d zaak opge
e tijd was het vanzelf prekend dat j
hielp in de wak 1 ik middag uit
kvam dan had mijn vader altijd w 1
ap v d en ant in die tijd
kr lant k cht fer gewoon
th Dat e ervi ic rlc nd
bb n altijd iedereen a lant gehad en
door de hele tad werden du ko fcr bez rgd En
z heb ik met het I egbrengen van k er z n
b tje heel Zw lle gezien an end rp t t de
B llebie te in Di z n t e Ik h rin11 r me dat ik
een vier keer op en neer naar ijthmen ben
gefietst Ik kon maar n koffert gelijk vervo r 11
en die klant had er vier be teld n auto had de
familie toen nog niet
p d r te Markt i altijd wat te beleven Il
bijzondere gebeurte11i en van z lle v nd n en
ind n hi r plaat de opto hten de fee ten d
k rmi 11 de huldigingen n em maar op n dan
waren r n g de begrafeni en en trouwerijen van ui
de rote K rk l driejarig jongetje tond an
Beek met een vlaggetje te zwaai n tijden d
b vrijding van de Duit er en gebeurteni die p
n fot i va tgelegd maar waarvan hij zich niet
meer herinnert 1 n t gen telling t I het chuilen in
de kelder aan het eind van de orlog at diepe
indruk h en gemaakt p d kJ ine Han laar k
op g one dagen i de rote larkt altijd het
bekjjk n waard En dat deden de bewoners en het
peroneel van d handel in led nvaren al er maar
e en tijd or a I dereen gaat hier altijd
meteen vo r hel raam zitten vcrt lt an B k
Het uitzicht verveelt n it
Op de eerste etage van
Koning David is een
complete middeleeuwse
drnraa11 de wa11d bevestigd
Foto redactie
Ha 11 vr111 Beek en 1111 1111
de 1Veteri11g bij de dertiende
en veertiendeeeuwse
11oklake11 Fo to redactie
76 jrg 23 nr 2 zwols historisch tijdschrift
De pa11de11 mn links
mwr rerhts Grote arkt
65432 e11 1 Op de foto
was Hotel De Zon nog op
de 1111111111er 1111 ge1es
11gd 11 193 werden de
pt111de11 verko ht en opende
an Beek sr een winkel
op 1111111111er 1 ollectie
llilem 11a11 der leen
Grote Markt r Het
Hondje in 1970 la11196
tot eind jaren tachtig had
de firma Vnn Beek dit
pand in gebruik als tweede
winkel Collectie CO
Do r de erb uwing van de b drijf panden i
an B k nog meer be u t van de g hi deni
van deze bijzondere plek Hij heeft r daarom
v or g zorgd dat de drie ver hillende pand n
hun oor pronkelijke naam p de gevel terug kr
gen r de panden K ning David n D Zon
g b urde dit begin a ren ta htigal p initiati fvan
Han Prin Di h eft k de kleuren p d g v 1
bepaald naam D Drie Kalander v lg n
an B ek w rd di naam door de rige eigenaar
al gebruikt rwij t n t als de ge onden leerafnijd
els naar I erbe erking en kalander i
immer d oud naam vo reen mangel om I er
glanzend t mak n3
k in 193 een winkel
te Mark d wa re n h t 1 eigen
Pet r tigd genaamd e Zon
p oude fo it h t I met overdekt terra
en al goed t ond 1900 erd het uitgebaat
do iri e Hij adverteerde
in cl gid jar dat we weten dat
en I g t f 1 5 te n b ij langer
verblij billijke nerd n v gen dezelfde
advertentie v 1 e er
Concurrentie wa er r nd de ceuwwi eling in
hor abran he k want aan de v rkant zat
niet alle n h t H eren gemcnt aan de rote
arkt 11 het pand mei de 70nnewijzer maar ok
link daarnaa t de Z ol he Melkinrichting In
dat laat t tabli ement werd zuiv r onverval
hte niet afgeroomde en niet verdunde melk
ge chonken Op d rote Markt as voor elk wat
wil zou je kunnen zeggen p 26 augu tu 1 94
gaf een de I van de T aalf p telen volgen
k ade t ngen to h maar de oorkeur ain 11 tel
de Zon waar zij zi h direct na de opri hting van
de P in De Alla op de nabijgelegen s enmarkt
aan drank l buit n zouden zijn gegaan n
dat wa gen diezel de kwade tongen geen verheffende
daad voor de geheelonthouding propagerende
o iali t n 4
en rzam laar aan d Grote Markt
e ge eni van d pand n n hun bewoner
aan d te i larkt 3 5 i een ndcrz ek meer
zwols historisch tijdschrift jrg 23 nr 2 77
dan aard eem bijv rbeeld het rei ver lag van
een be7 ek van de Duit gebr eder n ffenbach
aan z llc in 1710 Hun eer te indruk an
Zw lle wa niet al te b t ze v nden de traten en
huizen van d tad merig en vie Maar hun
humeur vcrb terd aanmerk lijk t en ze na een
bcz ek aan de Onz Lieve r0U ekerk kennimaakten
met de bew r te Markt 4 In
de Zon Dat wa d errit Tydeman
een drukker van de taaten van verij el en
hele leeftijd in die tijd maar lgen eigen mededeling
had T deman nog leed geen bril n dig
De Duit er kregen een rondleiding door het hui
De kun tverzameling van T deman I a d r h t
hele hui ver preid veral hingen prent n n
hilderijen Tydcm n vertelde de Duit er dat hij
meer dan 14 o prenten bezat waaronder werken
van de be te me ter adat ze de hilderijen
hadden be onderd werden ze r ndgeleid loor
de drukkerij en de bibli the k aarin z n vierh
ndcrd b eken ver mathematiek en per pc ticf
tonden T dcman toonde k zijn verzameling
zelf gemaakte per pc tietka tc De Duit er
1 aren onder de indruk de ka tjc waren van binnen
met nhcrkcnbar r tellingen l c hil derd
maar al e door een atje keek ag je een
kamer mei loeien in go d p rpe ticf an het
eind van de rondleiding t ond Tdeman nog zijn
erzameling meetkundige in trumenten uurwerken
n in ecteni
Een blik naar buiten
f de uit c ga ten o keven v r het raam hebben
ge taan om een blik p de rote larkt te wer
1111111111 Beek bijna drie
Jr111r geheel links llltI 111g
rn hold op cfc Grott Markt
t ijde11s dt bem_1di11gsjees
1e11 i11 april 1945 Op de
loorgro11d de b1mrjcmge
1Jes 11111 Grolt l11rkt 5
lans en lim l111111ebdd
6 e11 Jaar zo11t11 w111
bakker Theo l111111ebelcf
L111ks nog lwlj1chtb11ar
ach ter een vlag 111c1ro1111
11111 JeekRiwwerda
moeder 11111 Han Lmks
111111st h1
Like ons!