Author Archives: Wetering

On(t)roerend goed: de Statenzaal

Naast het neoclassicistische Provinciale Griffie of Gouvernementsgebouw uit 1874 ( nu de winkel van Zara ) begon men in 1895 met de bouw van en nieuwe Provinciehuis en Statenzaal. Het pand is in neogotische stijl opgetrokken en gesitueerd op de hoek van de Diezerstraat en de Rode Haanstraat. Wat is de geschiedenis van dit prachtige Zwolse pand?

De Franse architect Violet-Le-Duc zorgde in het midden van de 19de eeuw voor een vernieuwde belangstelling in de bouwkunst van de Gotiek. In Nederland speelde Koning Willem II een belangrijke rol bij de herontdekking van de Gotiek. Hij gaf opdracht een Gotische zaal (bouw 1840) aan te leggen achter het paleis aan de Kneuterdijk te Den Haag. In Nederland kan men architect P.J.H. Cuypers (1827 tot 1921) als grondlegger van de Neogotiek zien. Cuypers liet zich inspireren door de ambachtelijkheid en de vormen van de middeleeuwse bouwkunst, hoewel hij de toepassing van eigentijdse materialen en technieken niet achterwege liet.

In 1875 werd jonkheer mr. Victor De Steurs tot hoofd benoemd van de nieuwe afdeling Kunsten en Wetenschappen van het ministerie van binnenlandse zaken, een functie die hij tot 1901 zou bekleden. In deze periode oefende hij samen met P.J.H. Cuypers grote invloed uit op het bouwen en de monumentenzorg in Nederland. De Steurs wordt gezien als de grondlegger van de ‘moderne’ monumentenzorg. Bij de minister van Onderwijs Kunsten en Wetenschappen drong De Steurs er op aan civiel architecten te benoemen voor het beheer van rijksgebouwen. Een van die architecten was Jacobus Van Lokhorst ( 1844-1906). Bij zijn benoeming was de in Utrecht geboren Van Lokhorst 33 jaar oud. Bij de Stadsschool van Teken- en Bouwkunst in Utrecht had hij een opleiding gevolgd. Van Lokhorst was van mening dat een hogere opleiding alleen maar een overlast aan wiskunde gaf en dat het vak bouwkunde bij hogere opleidingen voor hem weinig meerwaarde had. De autodidactische architect noemde zich zelf ‘ een bloempje van de koude grond’.

 

 

De geschiedenis van de provinciale bestuursgebouwen in de Diezerstraat begint in 1803. Toen kocht het rijk de voormalige woning van Baron Sloet tot Tweenijenhuizen. Daarvoor was het provinciebestuur enige jaren gehuisvest in de Koestraat in het pand wat wij nu kennen als de Groote Sociëteit. Al gauw was de behuizing aan de Diezerstraat te klein en werden tot 1865 verschillende panden aangekocht. In 1874 werden de aangekocht panden gesloopt en volgde een algehele vertimmering aan de zijde van de Diezerstraat en kwam de kolossale voorgevel van het Gouvernementsgebouw (later bibliotheek en nu de winkel van Zara) tot stand. Op de 19de–eeuwse Zwollenaar maakte de sobere neoclassicistische architectuur niet veel indruk.
In 1892 werden in de Diezerstraat op de hoek met de Haansteeg twee leegstaande panden gesloopt. De weg is dan vrij voor de bouw van een nieuwe Statenzaal. Van Lokhorst krijgt nadat hij een plan van de Zwolse architect F.C. Koch had afgewezen de opdracht een nieuwe Statenzaal te ontwerpen. De gevels zijn opgetrokken in een rode gladde Friese baksteen, met in Bentheimer zandsteen uitgevoerde vensterbanken en waterlijsten. Beeldhouwwerken op en aan de gevel is in de Franse kalksteen Savonniere uitgevoerd. Het hoofdblok is gelegen aan de Diezerstraat en biedt op verdiepingshoogte plaats aan de ‘Nieuwe’ Statenzaal met publieke tribune.

Onder een van de gewelfaanzetten van het kruisgewelf van het kruisgewelf in het voorportaal achter de hoofdingang aan de Diezerstraat is de beeltenis van Van Lokhorst vereeuwigd. Het was niet zijn eerste bouwwerk in Zwolle. Tussen 1890 en 1892 bouwde hij de Gouverneurswoning aan het Ter Pelkwijkpark. Het gebouw in neorenaissance stijl met neogotische elementen werd in 1985 gesloopt om plaats te maken voor het gebouw de Genverberg. Van Lokhorst was ook de ontwerper van de al eerder gerealiseerde Statenzaal in Leeuwarden. De gelijkenis valt dan ook op. In oktober 1895 stuurt Van Lokhorst zijn ontwerp naar de minister. Al op 29 november van het zelfde jaar wordt de bouw aanbesteed. Laagste inschrijvers met een prijs van 90.980 gulden waren de Zwolse aannemers Blocks en de Herder. Voor het beeldhouwwerk was Bart van Hove verantwoordelijk, decoraties zijn een ontwerp van Jan de Quack en de gebrandschilderde ramen komen van atelier Nicolas uit Roermond.

 

 

In november 1898 werd de nieuwe Statenzaal plechtig geopend. De Zwolse burger reageerde enthousiast op de neogotiek van architect Van Lokhorst. Wanneer we naar de neogotiek kijken moet je je realiseren dat wat je ziet niet altijd is wat je denkt dat je ziet. Zo zijn bijvoorbeeld de kloeke moerbalken in de Statenzaal niet van massief eiken maar bestaan ze uit omtimmerde stalen balken. Dat geeft aan dat de architecten in de neogotiek ook van ‘nieuwe’ materialen en constructie gebruik maakten. De muren zijn in polychromie (veelkleurig) uitgevoerd met figurale beschilderingen. De gebrandschilderde glas-in-loodramen bepalen in hoge mate de veelkleurigheid in de zaal. In de ramen zijn de wapens van ridderschappen, Twente, Vollenhoven en 61 verschillende Overijsselse gemeente opgenomen. Drieëntwintig gemeenten beschikten destijds niet over een officieel wapen en voor tien gemeenten was het wapen nog niet officieel vastgesteld. Speciaal voor deze zaal zijn deze toen ontworpen door Jhr. Mr. Victor de Steurs. De lichtarmaturen (oorspronkelijk graskronen) zijn een ontwerp van Jan de Quack. Het meest toegespitst op Overijssel zijn zeven afbeeldingen geschilderd door kunstschilder Van de Laars naar een ontwerp van de Weense kunstenaar George Sturm. Het zijn afbeeldingen uit de vroege geschiedenis van Overijssel. Zo is er een voorstelling van Thomas a Kempis, die de religieuzen van Windesheim onderricht. Een andere Zwolse voorstelling toont hoe de Zwollenaren Karel van Gelre in 1524 gevangen zetten.

Maar niet alleen de Statenzaal met de commissarisstoel en de banken voor de statenleden zijn een lust voor het oog. Ook de overige vertrekken als gangen en werkkamers met meubilair zijn rijkelijk gedecoreerd. Zo vragen in de gangen de fraai betegelde lambriseringen en vloeren de aandacht. Dit alles maakt de Statenzaal tot een Gesamtkunstwerk waar Zwolle trots op kan zijn. De Statenzaal is dan ook een architectonisch en cultuurhistorisch hoogtepunt in Oost Nederland. De Statenzaal staat momenteel gedeeltelijk leeg. Een monument vraagt voor zijn reis door de tijd om een goede bestemming. Naar dat laatste is de gemeente Zwolle voor de Statenzaal al enige tijd naar opzoek.

Tekst Johan Teunis
Bron: Gemeente Zwolle, Monumenten Magazine 2010

Foto’s: Hans Westerink
– hal met trappenhuis,
– de gebeeldhouwde vrouw in de voorgevel stelt gerechtigheid voor,
– gebrandschilderde ramen in de Statenzaal met wapen van Zwolle

Foto Statenzaal: Jan van de Wetering

 

 

 

Lees meer
Nieuwe aflevering Zwols Historisch Tijdschrift

Er zijn weer prachtige artikelen te lezen in de nieuwe aflevering van het Zwols Historisch Tijdschrift. Vijf eeuwen geleden spijkerde Maarten Luther zijn 95 stellingen op de deur van de kapel in Wittenberg. Reden voor het uitroepen van een herdenkingsjaar: ‘500 jaar Reformatie’. Het Zwols Historisch Tijdschrift besteedt in het laatste nummer van 2017 aandacht aan de Reformatie in Zwolle. Auteur Jan Bijlsma schetst een boeiend beeld van de vele vormen die de Reformatie in vijf eeuwen (en zelfs een beetje meer) in Zwolle heeft gekregen.

Jan v.d. Wetering is in zijn tocht door de jaren zestig inmiddels aangekomen in het jaar 1967. Zwolle droomt van grootse uitbreidingen en er wordt geducht gesloopt in de binnenstad. Park de Wezenlanden wordt aangelegd met de hulp van werklozen die het verboden wordt machines te gebruiken. Men vreest de moderne jeugdcultuur die in de grote steden in het westen van het land opkomt. Door het oprichten van clubhuizen hoopt men alles in goede banen te leiden. Het verhindert niet dat ook wat Zwolse jeugd zich buiten de voor hen gebaande paden treden. De eerste Zwolse hippies worden gesignaleerd op een boot in Frankhuis en bij een happening in het Engelse Werk.

 

Hoe anders de Zwolse jeugd aan het begin van de twintigste eeuw. Die speelt in speeltuin Hartman aan de Wipstrikkerallee. Auteur Harry Koopman, nakomeling van de naamgever van de speeltuin vertelt over zijn familiegeschiedenis en de geschiedenis van speel- en theetuin Hartman. Geïnspireerd op theetuin Thijssen aan de Willemsvaart begon het echtpaar Hartman in de jaren tien van de vorige eeuw een soortgelijke uitspanning aan de andere kant van de stad. Diverse zelfgemaakte attracties, versnaperingen en prieeltjes waren een succesvolle formule voor een goedlopend familiebedrijf .

Leden van de Zwolse Historische vereniging krijgen het tijdschrift gratis. U kunt de afleveringen ook kopen in de Zwolse boekhandels. De redactie wenst u weer veel leesplezier.

Lees meer
Willem van Swol en de Quiz: A s ik de kans krie ge . . bin – k ter zekers weer bi ’ j.
View Fullscreen
Lees meer
Alle uitslagen Grote Zwolle Quiz!

In een bomvolle zaal van Historisch Centrum Overijssel won het team van de PvdA op 1 februari de Grote Zwolle Quiz 2018. Het team had 47 antwoorden goed van de 58 vragen. Een team van de stadsrondleiders eindigde met 46 goede antwoorden als tweede. De derde plaats, met 43 goede antwoorden, werd gedeeld door een team van de Sassenpoortwachters, het team ‘Kweet niet veel’(Adri van Drielen, Coleta en Dick Hogenkamp en Minke Kraijer) en het team van Groen Links. Dat laatste team ontving van burgemeester Meijer de aanmoedigingsprijs voor politieke partijen. De burgemeester kondigde aan volgend jaar mee te doen met een team van het college van B & W. Dit jaar deden twee zittende wethouders mee (Jan Brink en René de Heer) en twee oud-wethouders (Jaap Hagedoorn en Ton ter Bekke) en veel raadsleden.
Alle 23 deelnemende teams bleken veel van de stad te weten, er zijn veel teams ex aequo geëindigd. De avond werd georganiseerd door de Zwolse Historische Vereniging in samenwerking met Historisch Centrum Overijssel. De boekenprijzen waren ter beschikking gesteld door WBooks en de Afdeling Erfgoed Zwolle. Quizmaster was net als bij de quiz van 2015 Frank Inklaar. De komende weken kunt u de vragen van de quiz op deze website zien.

1. 47 punten
Team 18, PvdA: Jan Slijkhuis, Frankwin Mussche, Girbe Buist, Jaap Hagedoorn
2. 46 punten
Team 3, Stadsrondleidingen 1:
Albert Veld, Trudie Bosch, Margreet de Haan, Godfried Simon
3. 43 punten, ex aequo 3 teams
– Team 2, ‘Kweet niet veel’:
Adri van Drielen, Coleta en Dick Hogenkamp en Minke Kraijer
– Team 5, Sassenpoortwachters 1: Gerrit de Waart, Theo Kölker, Bert Helberts, Arjan Kremer
– Team 14, Groen Links:
Paul Appels, Vincent Wever, Norman Finies, Eildert Noorda
6. 42 punten
Team 4, Stadsrondleidingen 2:
Willem Hoekstra, Diana Kippers, Anton Kuiper, Joop Steinvoorte
7. 39 punten
Team 1: Roel Jonker, Wiering, Ans van der Worp, Kwakman
8. 38 punten, ex aequo 3 teams
– Team 7, ‘Ie wèèt wè’:
Willem Willemsen, Jack Willemsen, Frans Tulen
– Team 15, ZIE: Hans Wijdeveld, Toine Poelman, Maarten de Graad, Marcel Overbeek
– Team 23, Alex Covers, Bert van Riele, Michel van Rossum en Joop Overweg
11. 37 punten, ex aequo 2 teams
– Team 11, D66: Oswald van Dam, David Hof, Hans de Vries, Jan Brink
– Team 19, CDA: Ton ter Bekke, Martijn van der Veen, Leo Elfers
13. 36 punten, ex aequo 3 teams
– Team 6, Sassenpoortwachters 2:
Rita Everts, Albert Meijering, Harry Bouwhuis, Rinie Oude Geerdink
– Team 13, EZKV:
Aart Borst, Jaap Duim en Fred Schraa
– Team 24: Wim Verweij, Leo Egbers, Hilbert van der Zwaag, Gerjos Weelink
16. 35 punten, ex aequo 3 teams
– Team 17: Jan Kraijer, Vincent Boot, Theo Bonte, Harma Scholtens
– Team 20, HCO: Vincent Robijn, Simon Tjaarda, Marieke Steegmans, Maartje Koelma
– Team 22, VVD ‘Toxopeus-Oud’:
René de Heer, Thom van Campen, Johran Willegers
19. 33 punten
Team 25: Alex van Riele e.a.
20. 32 punten
Team 8: Evalien te Rietstap, Roelien Vriezenga
21. 31 punten
Team 9: Jan Kam, Johan Baltes, Bert Damman, Guus Overmars
22. 29 punten, ex aequo 2 teams
– Team 10: SP
– Team 12, ‘Team Oranje’: Jacqueline Hasselt, Ellen Bruggeman, e.a.

Lees meer
Team PvdA wint Grote Zwolle Quiz

 

In een bomvolle zaal van Historisch Centrum Overijssel won het team van de PvdA op 1 februari de Grote Zwolle Quiz 2018. Het team had 47 antwoorden goed van de 58 vragen. Een team van de stadsrondleiders eindigde met 46 goede antwoorden als tweede. De derde plaats, met 43 goede antwoorden, werd gedeeld door een team van de Sassenpoortwachters, het team ‘Kweet niet veel’(Adri van Drielen, Coleta en Dick Hogenkamp en Minke Kraijer) en het team van Groen Links. Dat laatste team ontving van burgemeester Meijer de aanmoedigingsprijs voor politieke partijen. De burgemeester kondigde aan volgend jaar mee te doen met een team van het college van B & W. Dit jaar deden twee zittende wethouders mee (Jan Brink en René de Heer) en twee oud-wethouders (Jaap Hagedoorn en Ton ter Bekke) en veel raadsleden.
Alle 23 deelnemende teams bleken veel van de stad te weten, er zijn veel teams ex aequo geëindigd. De avond werd georganiseerd door de Zwolse Historische Vereniging in samenwerking met Historisch Centrum Overijssel. De boekenprijzen waren ter beschikking gesteld door WBooks en de Afdeling Erfgoed Zwolle. Quizmaster was net als bij de quiz van 2015 Frank Inklaar. De komende weken kunt u de vragen van de quiz op deze website zien.

1. 47 punten
Team 18, PvdA: Jan Slijkhuis, Frankwin Mussche, Girbe Buist, Jaap Hagedoorn

2. 46 punten
Team 3, Stadsrondleidingen 1:
Albert Veld, Trudie Bosch, Margreet de Haan, Godfried Simon

3. 43 punten, ex aequo 3 teams
– Team 2, ‘Kweet niet veel’:
Adri van Drielen, Coleta en Dick Hogenkamp en Minke Kraijer

– Team 5, Sassenpoortwachters 1: Gerrit de Waart, Theo Kölker, Bert Helberts, Arjan Kremer

– Team 14, Groen Links:
Paul Appels, Vincent Wever, Norman Finies, Eildert Noorda

6. 42 punten
Team 4, Stadsrondleidingen 2:
Willem Hoekstra, Diana Kippers, Anton Kuiper, Joop Steinvoorte

7. 39 punten
Team 1: Roel Jonker, Wiering, Ans van der Worp, Kwakman

8. 38 punten, ex aequo 3 teams
– Team 7, ‘Ie wèèt wè’:
Willem Willemsen, Jack Willemsen, Frans Tulen

– Team 15, ZIE: Hans Wijdeveld, Toine Poelman, Maarten de Graad, Marcel Overbeek

– Team 23, Alex Covers, Bert van Riele, Michel van Rossum en Joop Overweg

11. 37 punten, ex aequo 2 teams
– Team 11, D66: Oswald van Dam, David Hof, Hans de Vries, Jan Brink

– Team 19, CDA: Ton ter Bekke, Martijn van der Veen, Leo Elfers

13. 36 punten, ex aequo 3 teams
– Team 6, Sassenpoortwachters 2:
Rita Everts, Albert Meijering, Harry Bouwhuis, Rinie Oude Geerdink

– Team 13, EZKV:
Aart Borst, Jaap Duim en Fred Schraa

– Team 24: Wim Verweij, Leo Egbers, Hilbert van der Zwaag, Gerjos Weelink

16. 35 punten, ex aequo 3 teams
– Team 17: Jan Kraijer, Vincent Boot, Theo Bonte, Harma Scholtens

– Team 20, HCO: Vincent Robijn, Simon Tjaarda, Marieke Steegmans, Maartje Koelma

– Team 22, VVD ‘Toxopeus-Oud’:
René de Heer, Thom van Campen, Johran Willegers

19. 33 punten
Team 25: Alex van Riele e.a.

20. 32 punten
Team 8: Evalien te Rietstap, Roelien Vriezenga

21. 31 punten
Team 9: Jan Kam, Johan Baltes, Bert Damman, Guus Overmars

22. 29 punten, ex aequo 2 teams
– Team 10: SP

– Team 12, ‘Team Oranje’: Jacqueline Hasselt, Ellen Bruggeman, e.a.

 

Lees meer
1 2 3 4
footerbackground